Κυριακή, 30 Ιουλίου 2017

Ποίηση για την ποίηση V

Χώμα

Ο ποιητής είναι θαμών
όχι στο μέλος το ασάλευτο που έχει κακοφορμίσει
αλλά στο μπαρ όπου μια νύχτα αθέλητα έχει ιερουργήσει
όχι στους δεκαπεντασύλλαβους που χάσκουν
     σε ερειπιώνα
μα στη λαχαναγορά όπου σαπίζουν φρούτα
με ένα καφετί να προϊδεάζει χρώμα
όχι στο χάος του Κάλβου ανάμεσα άλφα και ωμέγα
μα στου ρεμπέτικου τ' ανέγγιχτο σερνάμενο και μέγα
όχι στου Έλιοτ την τεφροδόχο πλάνη
μα στου νεκροταφείου την ώρα εκείνη που πιάνει
      η πρώτη πάχνη
όχι στης Βεατρίκης κι άλλων τεράτων το κορφολόγημα
μα στο πατάρι μιας Μαγδαληνής καθυβρίζοντας
      τα επώνυμα
ούτε στου Γιαννόπουλου τη μονή γραμμή
      που επιλέχτηκε
μα στου σπασμένου του γυαλιού τη φιλόξενη κόψη
     που ονειρεύτηκε.

Ο ποιητής είναι θαμών
όχι στρουθίον μονάζον επί δώματος
μα πουλάκι που ανιστορεί
πως βγήκε από τον Άδη
κι είπε ένα τραγούδι
εν ονόματι του χώματος.

Γιαννάκη, Ειρήνη (2017). Η αλφαβήτα των πραγμάτων, Αθήνα: Μελάνι.

Υ.Γ. Να διαβάζουμε ποίηση γιατί πάντα κρύβουν μέσα τους λίγο από τη σκέψη μας. Να αγαπάμε τους ποιητές γιατί δίνουν άνισες μάχες με τις λέξεις δίχως χαλινάρια και σχεδόν πάντοτε νικούν ακόμη και τον εαυτό τους.

Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

Όταν τα αγάλματα μιλούν


"Οι νύχτες στο μουσείο, αντίθετα με ό,τι μπορεί να πιστεύουν οι περισσότεροι, είναι μαγικές, γεμάτες ψιθύρους και κίνηση. Μόλις αρχίζει να σουρουπώνει, μπορείς να διακρίνεις στο βλέμμα των αγαλμάτων την ανυπομονησία τους, την προσμονή τους. Είμαι πια βέβαιη πως όλοι το ήξεραν. Πως τις νύχτες τα αγάλματα ζωντανεύουν, εννοώ."

Αυτό το παιδικό βιβλίο είναι ένα ακόμη εξαιρετικό βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί τόσο από παιδιά, άνω των 11 ετών, όσο και από ενήλικες. Μαγική ιστορία που συνδυάζει αληθινά ιστορικά γεγονότα αλλά και μυθοπλασία. Η ιστορία του κοριτσιού που μιλούσε με τα αγάλματα είναι κάτι περισσότερο από την ανάγνωση ενός λογοτεχνικού βιβλίου. Είναι η ιστορία ενός διαφορετικού κοριτσιού, όχι τόσο γιατί γεννήθηκε με ενάμιση χέρι, όσο γιατί είχε την τύχη να κατανοήσει την αξία ενός μουσείου, μαζί με αυτήν και οι εξίσου τυχεροί αναγνώστες του βιβλίου. Τα εκθέματα του ομορφότερου μουσείου της Ελλάδας, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, είναι κάτι παραπάνω από εκθέματα για την ηρωίδα του βιβλίου. Είναι οι φίλοι της, τόσο τέλειοι παρόλες τις ατέλειες τους, όπως κι εκείνη άλλωστε, είναι τα παιχνίδια της που της διηγούνται ιστορίες. Τα αγάλματα κινούνται μαζί της στο χώρο και στο χρόνο, χορεύουν, τραγουδούν, αγγίζουν τα αστέρια, χαμογελούν, δακρύζουν. Ζουν μαζί της.

Βρισκόμαστε στην Αθήνα το 1941, τις ημέρες εκείνες πριν ο πόλεμος φτάσει για να αλλάξει τις ζωές των κατοίκων της. Το κορίτσι αγαπά το μουσείο, από μικρό παιδί περνά μέσα σε αυτό αρκετές ώρες της καθώς οι γονείς της εργάζονται εκεί. Ο πατέρας της, τεχνίτης στο επάγγελμα, κατάγεται από την Τήνο, ενώ η μητέρα της, είναι πρόσφυγας από τη Σμύρνη. Εκείνη έχει ταυτιστεί με τα αγάλματα, καθώς στα περισσότερο κάτι τους λείπει, όπως κι αυτή που έχει ένα χέρι μισό. Όμως οι άνθρωποι τα κοιτούν με θαυμασμό, με δέος, δεν τα κοροϊδεύουν, δεν γελούν μαζί τους. Ο πόλεμος όμως που φθάνει θα αλλάξει τη μορφή του μουσείου της, του δεύτερου σπιτιού της. Οι γονείς της αγωνιούν κι εκείνη καταλαβαίνει ότι κάτι συμβαίνει αλλά κανείς δεν της ομολογεί την αλήθεια. Βλέπει ξύλινες κούτες, της απαγορεύουν την είσοδο, βλέπει αγάλματα να λείπουν. Ανησυχεί καθώς πιστεύει ότι ποτέ δεν θα ξαναδεί τους αγαπημένους φίλους της. Φτάνει όμως η ώρα που της αποκαλύπτουν το σκοπό για τον οποίο τα αγάλματα φεύγουν και δεν διστάζει να βοηθήσει κι εκείνη, όπως μπορεί. Και κάπως έτσι η συγγραφέας αυτού του βιβλίου μας τοποθετεί σε εκείνες τις ημέρες που οι θησαυροί του μεγαλύτερου μουσείου της χώρας κρύβονται από τους κατακτητές για να μην κλαπούν. Μπαίνουμε κι εμείς μέσα στο επιβλητικό κτίριο της Πατησίων τις ημέρες εκείνες που εργαζόμενοι και εθελοντές δίνουν τη δίκη τους μάχη για να προστατεύσουν τον πραγματικό πλούτο αυτής της χώρας. Ένα ένα τα εκθέματα αυτού του μουσείου θα συσκευαστούν προσεχτικά και θα επιστρέψουν βαθιά στο χώμα. Είναι γιατί η τέχνη δεν αντέχει τον πόλεμο, όπως άλλωστε και η ιστορία.

Η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση μας προσέφερε μια εκπληκτικά καλογραμμένη αληθινότατη ιστορία με τον τίτλο "Όταν έφυγαν τ' αγάλματα", για να μην ξεχνούμε ότι τα εκθέματα ενός μουσείου δεν θα παύσουν ποτέ να είναι ζωντανά και να μας μιλούν. Ένα διδακτικό βιβλίο που μιλά για τη διαφορετικότητα και τη φιλία, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα και βοηθά το παιδί να κατανοήσει την αξία ενός μουσείου. Κάθε έκθεμα έχει να μας αφηγηθεί πολλές ιστορίες. Το μόνο που χρειάζεται είναι να το κοιτάξουμε προσεχτικά κι αυτό είναι πρόθυμο να μας μεταφέρει όπου εμείς επιθυμούμε. 

Είναι κάποιοι εκεί έξω που τολμούν να μου δωρίζουν παιδικά βιβλία γιατί ξέρουν ότι αγαπώ την ταμπέλα "Νεανική Λογοτεχνία". 

Υ.Γ. Η φωτογραφία είναι από ένα άλλο εξαιρετικό μουσείο, το αρχαιολογικό μουσείο Ολυμπίας.

Κυριακή, 18 Ιουνίου 2017

Αγάπη για το βιβλίο, ενός εκδότη


"Οι ουμανιστικές σπουδές βοηθούν τον άνθρωπο να καταλάβει τον άνθρωπο. Δεν απομακρύνθηκα ούτε στιγμή από αυτή την αλήθεια. Δεν υποτιμούμε τις άλλες σπουδές, όμως με το κομπιούτερ μόνο δεν μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος. Αν δεν διαβάσει το βιβλίο και δεν εθιστεί στη γνώση και την περιέργεια, πώς θα νιώσει τον διπλανό του και τον κόσμο γύρω του;
Στο βιβλίο είμαι 60 χρόνια, εξακολουθώ να το αγαπώ, όπως και τη δουλειά που κάνω, διότι αυτό μου δίνει ζωή.
Από το 1952 ξεκίνησα να εργάζομαι για το βιβλίο. Το 1960 έκανα νέα αρχή με δικό μου παλαιοβιβλιοπωλείο στην οδό Ιπποκράτους 23, σε 10 τ.μ. και έκανα τα πάντα μόνος μου. Το 1978 μετακόμισα απέναντι, στην Ιπποκράτους 8 όπου και βρίσκομαι σήμερα. Πιστεύονται βαθιά στον παιδευτικό λόγο, ταυτίζω το βιβλίο με τη ζωή και την ύπαρξη του ανθρώπου. Ακονίζει το νου, βαθαίνει τον συναισθηματικό κόσμο, καλλιεργεί τη γλώσσα, ξυπνάει τη συνείδηση, προωθεί την αυτογνωσία, ενισχύει την πίστη στις μεγάλες ανθρώπινες αξίες που καταξιώνουν και ομορφαίνουν τη ζωή. Συμβάλλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση συνειδητών και υπεύθυνων πολιτών. Επιμένω ότι, αν έχουμε να προσφέρουμε κάτι στους νέους, αυτό είναι η δυνατότητα να αγαπήσουν το βιβλίο. 
Έχοντας τόσα χρόνια εκδοτικής διαδρομής αλλά και συνδικαλιστικής δράσης αναγνωρίζω πλέον ότι οι εκθέσεις βιβλίων έχουν καταντήσει κοσμικά γεγονότα, δεν προβάλλουν τη βιβλιοφιλία. Αν κάπου πρέπει να προβληθεί το βιβλίο είναι μέσα στο σχολείο. Να γίνει αναπόσπαστο μέρος της σχολικής ζωής του παιδιού από την πρώτη τάξη του δημοτικού ως το τελευταίο έτος του Πανεπιστημίου. Εκεί πρέπει να πάνε οι συγγραφείς και οι εκδότες, στις τάξεις και στα αμφιθέατρα. Παράλληλα, θεωρώ ότι πρέπει να δίνονται κίνητρα στους νέους. Να δίνουμε τη δυνατότητα οι εκδότες, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, σε μαθητές και φοιτητές να αγοράζουν με έκπτωση λογοτεχνικά και ιστορικά βιβλία. Τα παιδιά πρέπει να μπουν στα βιβλιοπωλεία. Πρέπει να στήσουμε συγκροτημένες και επαρκείς βιβλιοθήκες στο σχολείο, στις γειτονιές στους δήμους. Ωστόσο, γνωρίζω καλά πως πάνω απ' όλα απαιτείται πολιτική βούληση και ένα αξιόπιστο εκπαιδευτικό σύστημα. Αναγνωρίζω όμως ότι στον εκδοτικό τομέα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Ευτυχώς σήμερα είναι αρκετοί εκδότες, μικροί και μεγάλοι, που εκδίδουν ποιοτικό βιβλίο. Ακόμα σημαντικότερο είναι ότι υπάρχει και παιδικό βιβλίο ποιότητας. Κι αν κάτι έχω να συμβουλεύσω έναν νέο εκδότη, δεν είναι άλλο από το να βγάζει καλά βιβλία και να μην περιμένει να γίνει αμέσως πλούσιος. Η ποιότητα σε καθιερώνει. Γιατί ο αναγνώστης που θα πάρει ένα βιβλίο στα χέρια του και θα το καμαρώσει, ποτέ δεν θα το πετάξει, δεν θα το εγκαταλείψει ούτε το βιβλίο, ούτε τον εκδότη του."

Με αυτά τα όμορφα λόγια ο Δημήτρης Ν. Παπαδήμας, εκδότης του ιστορικού εκδοτικού οίκου, κλείνει το πρώτο μέρος του βιβλίου του Το οδοιπορικό ενός εκδότη που εκδόθηκε το 2012. Μέσα σε λίγες λέξεις συνοψίζει όλη του την αγάπη για το επάγγελμά του, το βιβλίο αλλά και τις βασικές ιδέες του για τη φιλαναγνωσία. Γραμμένο σε απλή γλώσσα, σχεδόν σε προφορικό λόγο, ο εκδότης αφηγείται τη ζωή του και η ζωή ενός δραστήριου εκδότη έχει πάντα ενδιαφέρον. Ξεκινώντας από την οικογένεια του και τον τόπο καταγωγής του, που φαίνεται ποτέ να μην ξεχνά, την όμορφη Πύλο στη Μεσσηνία, ο Παπαδήμας φτάνει στα χρόνια που αναζητώντας εργασία κατέληξε να ασχολείται με το βιβλίο. Ξεκινώντας να εργάζεται στο παλαιοβιβλιοπωλείο του συντοπίτη του Νότη Καραβία αποφάσισε να ανοίξει το δικό του παλαιοβιβλιοπωλείο το 1960. Στα χρόνια που ακολούθησαν ασχολήθηκε ενεργά και πάλεψε για τα δικαιώματα των εκδοτών και των βιβλιοπωλών αλλά και για την προώθηση της βιβλιοφιλίας. Υπήρξε πρόεδρος του Συλλόγου Εκδοτών-Βιβλιοπωλών Αθηνών (ΣΕΒΑ), ο οποίος ιδρύθηκε το 1928. Το 1978 εγκαινίασε τη "Γιορτή του Βιβλίου" στο Άλσος της Κηφισιάς που από το 1990 και μετά πραγματοποιείται στην Αθήνα και το 1982 την πρώτη Έκθεση Βιβλίου στην Κύπρο. Στο οδοιπορικό του αναφέρεται συνοπτικά στην εκδοτική του δραστηριότητα και στη συνεργασία του με τον εκδοτικό οίκο B. G. Teubner Leipzig ενώ δεν ξεχνά να αναφερθεί σε συναδέλφους βιβλιοπώλες και εκδότες που έδρασε μαζί τους. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του αναφέρεται στα ταξίδια του τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. 
Ο δραστήριος αυτός εκδότης έφυγε από τη ζωή το 2016, το βιβλιοπωλείο-εκδοτικός οίκος του συνεχίζει στον ίδιο χώρο, στις αρχές της Ιπποκράτους, πιστό στις ιδέες και στα γούστα του ιδρυτή του.   

Πέμπτη, 8 Ιουνίου 2017

Για την αυριανή γιορτή των Αρχείων


Η δουλειά στο αρχείο είναι μια ήσυχη δουλειά, ενίοτε βαρετή, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν είναι δημιουργική. Είναι μοναχική δουλειά, με πολύ διάβασμα και μεγάλη ευθύνη απέναντι στον ερευνητή. Το κοινό που καλείσαι να εξυπηρετήσεις δεν είναι μεγάλο αλλά είναι πολύ απαιτητικό γιατί ο ερευνητής που θα έρθει στο αρχείο επιδιώκει να εντοπίσει εκείνα τα κομμάτια της ιστορίας που ακόμη δεν έχουν μελετηθεί. Δουλεύεις αδιάκοπα καθώς οι σελίδες ποτέ δεν τελειώνουν, αρχειοθετείς, ευρετηριάζεις, φτιάχνεις καταλόγους, ενώνεις το παζλ της ιστορίας για εκείνον τον ένα ερευνητή που θα ζητήσει την εξειδικευμένη πληροφορία. 

Αφού παραλάβεις ένα αρχείο από ένα δημόσιο οργανισμό ή από έναν ιδιώτη, καλείσαι να αποφασίσεις τι θα κρατήσεις και τι θα εξαφανίσεις. Δύσκολη απόφαση, με μεγάλη ευθύνη για εκείνα τα σπουδαία κομμάτια του παζλ που ίσως να μην προσέξεις κι αν πετάξεις θα καταδικαστούν να είναι κομμάτια που λείπουν. Πάντα υπάρχει το πρόβλημα του χώρου. Ο μεγαλύτερος εχθρός. Συνειδητοποιώ ότι δεν είναι μόνο το χαρτί, μα και το ψηφιοποιημένο απαιτεί χώρο. Αυξάνονται τα terabyte που χρησιμοποιούνται και θέλουν κι αυτά να βρίσκονται κάπου ασφαλή. Κι εκείνα θαρρώ πως είναι κάπως πιο ευάλωτα. Αφού, λοιπόν, πάρεις τη δύσκολη απόφαση του τι θα μείνει και τι θα πεταχτεί, τότε ξεκινάει η περισσότερη δουλειά. Σπάνια το αρχείο που θα έρθει θα είναι σε καλή κατάσταση, αρχειοθετημένο σε φακέλους με τα έγγραφα τοποθετημένα σε αυστηρή χρονολογική σειρά, να έχει δηλαδή μια δομή. Είναι γιατί μέχρι να παρθεί η απόφαση να το "ξεφορτωθούν", τραβιόταν για χρόνια από γραφείο σε συρτάρι κι από το πάτωμα μέσα σε κούτες στοιβαγμένες σε κάποια αποθήκη με υγρασία. Αυτή τη δομή προσπαθεί να δημιουργήσει ο αρχειονόμος, τη δομή που είχε όταν αρχικά παράχθηκε, για την ανασυγκρότησή του παλεύουμε. Ανοίγεις κούτες κι αρχίζεις το διάβασμα. Λυτά έγγραφα, σκόρπια χαρτιά, επιστολές αλληλογραφίας, διαβιβαστικά έγγραφα χωρίς συνημμένα, σκουριασμένες καρφίτσες, χειρόγραφα μια άλλης εποχής, δυσανάγνωστα γράμματα, τοπογραφικά διαγράμματα, καθαρεύουσα, φωτογραφίες, εφημερίδες, πιστοποιητικά, συμβόλαια και χίλια δυο άλλα χαρτιά, έγγραφα που περνούν από μπροστά σου, κομμάτια προηγούμενων χρόνων, γραπτά μνημεία. Πρέπει να δημιουργήσεις φακέλους, υποφακέλους με τίτλους και χρονολογίες. Κυρίως διαβάζεις με σκοπό να ενώσεις και σε καμία περίπτωση να αποσυνδέσεις. Στη συνέχεια δημιουργείς ευρετήρια βάση των οποίων ο ερευνητής θα μπορεί να εντοπίσει την πληροφορία που αναζητά. Διαβάζεις μυριάδες χαρτιά για να καταλήξεις να σημειώσεις μόνο λίγες λέξεις. Κι ενώ θεωρείς ότι αυτό θέλει λίγο χρόνο, οι ώρες περνούν κι οι κούτες μένουν γεμάτες κι εσύ διαβάζεις ένα έγγραφο απλά και μόνο επειδή σου φαίνεται ενδιαφέρον. Ικανοποιείς τη φιλομάθειά σου αλλά και την περιέργειά σου.


Η μοίρα των αρχείων είναι κοινή με εκείνη των βιβλιοθηκών γιατί εντάσσονται στο ίδιο υπουργείο με τα πολλά προβλήματα, στο παιδείας που έχει να αντιμετωπίσει τα μυριάδες μεν κενά σε και τις υπεραριθμίες δε των εκπαιδευτικών, αποτέλεσμα των προηγούμενων εποχών που το δημόσιο διόριζε δίχως προγραμματισμό. Αυτοί οι υπεράριθμοι εκπαιδευτικοί που θέλουν κάθε χρόνο να αποσπώνται εκτός αιθουσών διδασκαλίας. Κάθε χρόνο το ίδιο πρόβλημα. Η ίδια ειδικότητα υπεράριθμη σε ένα νομό (ή σε μια πόλη) κενή κάπου αλλού. Ίσως τα αρχεία να είναι σε λίγο χειρότερη μοίρα από τις βιβλιοθήκες, γιατί από τη φύση τους δεν τραβάνε τα φώτα της δημοσιότητας. Όπως είπα, το κοινό είναι μικρό σε αριθμό κι έχουμε μάθει να μετρούμε αξίες με την ποσότητα και όχι με την ποιότητα που κυρίως αυτή έχουν (θα έπρεπε να έχουν) τα αρχεία. Γιατί οι σελίδες που συγκεντρώνουν είναι όλη η ιστορία ενός τόπου, ενός νομού, μιας χώρας. Την ιστορία αυτή επεξεργάζοναι και διαφυλάττουν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και αναμένουν τον ερευνητή που σιωπηλά θα μελετήσει και σιωπηλά θα σεβαστεί την αξία του αρχείου μα και τη δύσκολη δουλειά του αρχειονόμου. Είναι ακόμη λιγότεροι εκείνοι που αχολούνται με τα αρχεία, που ουσιαστικά νοιάζονται για την ομαλή λειτουργία τους. Λίγοι είναι κι αυτοί που ξέρουν ότι λειτουργούν, δίχως χρήματα και δίχως εξειδικευμένο προσωπικό. Κι όμως υπάρχουν σε κάθε νομό αυτής της χώρας και αναμένουν κάποιον υπουργό παιδείας να διορίσει τους άνεργους απόφοιτους του Ιονίου Πανεπιστημίου, τους μόνους με εγχώριες σπουδές αρχειονομίας. Μετά το άνοιγμα των σχολικών βιβλιοθηκών ήταν η επόμενη υπόσχεση, ότι θα διοριστούν λέει 500 βιβλιοθηκονόμοι και αρχειονόμοι.

Πέρασε ένας μήνας της σύμβασης και έτσι γρήγορα θα περάσουν κι οι άλλοι επτά. Η δέκατη τέταρη σύμβαση μου, η δέκατη τέταρη θέση εργασίας μου που θα γίνει κι αυτή άλλη μία γραμμή στο βιογραφικό μου.

Τρίτη, 2 Μαΐου 2017

Μια σειρά από ατυχή γεγονότα μας βρίσκουν πάντα


Όταν ήμουν μικρή διάβαζα ακούραστα και αχόρταγα σπουδαίους συγγραφείς όπως Ουγκό, Στάινμπεγκ, Ντοστογιέφσκι, Ουάιλντ, Ζολά και τόσους άλλους σε βαριές δερματόδετες εκδόσεις με κιτρινισμένα φύλλα και παλαιική ορθογραφία. Τώρα που μεγάλωσα ανακαλύπτω την παιδική και εφηβική λογοτεχνία. Ή είμαι ανάποδη ή φταίει που δεν είχα καμία επαφή σε εκείνη την ηλικία με βιβλιοθήκες, ούτε καν με βιβλιοπωλεία. Μόνο τα παλαιοβιβλιοπωλεία που ήταν στη γειτονιά μου ικανοποιούσαν αυτήν την όρεξή μου να ξεφύγω από την πραγματικότητα και να χαθώ στο μύθο. Όμως τα παλαιοβιβλιοπωλεία τα θυμάμαι με στοιβαγμένα και ακουμπισμένα βιβλία άναρχα παντού που μύριζαν αυτή τη μυρωδιά που θέλουν τώρα να διασώσουν γιατί είναι λέει πολιτιστική κληρονομιά. Μόνο μια υποτυπώδη κατηγοριοποίηση υπήρχε του τύπου "αυτά τα βιβλία μόλις μου τα έφεραν, εκείνα τα βιβλία μάλλον δεν θα πουληθούν ποτέ, καλύτερα κοίτα εδώ". Μάλλον δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω αυτήν την κατηγορία βιβλίων που λέγεται "εφηβική λογοτεχνία" ή ακόμη κι αν τη γνώριζα θα θεωρούσα τον εαυτό μου πολύ μεγάλο για να διαβάσω βιβλία για παιδιά. Αυτό το κενό αναπληρώνω τώρα.


Ο Lemony Snicket, λογοτεχνικό ψευδώνυμο του αμερικανού συγγραφέα Daniel Handler, εξέδωσε το 1999 το πρώτο βιβλίο Μιας σειράς από ατυχή γεγονότα με τον τίτλο Κακή αρχή. Από τότε ακολούθησαν πολλά ακόμη βιβλία που εντάχθηκαν στη σειρά που έμελλε να γίνει μεγάλη επιτυχία αφού έχει μεταφραστεί σε πάνω από 40 γλώσσες και έχει πουλήσει πολλά εκατομμύρια αντίτυπα. Στα ελληνικά εκδόθηκε το 2002 από τα Ελληνικά Γράμματα ενώ τώρα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός που δεν άφησαν τέτοια ευκαιρία να πάει χαμένη. Το πρώτο βιβλίο που κρατώ στα χέρια μου, ξεκινά μια σειρά από ατυχή γεγονότα που βρήκαν αυτά τα παιδιά, τους πρωταγωνιστές μας, με το επίθετο Μποντλέρ. Για αρχή με το που ξεκινά η ιστορία κι ενώ εκείνα παίζουν ανέμελα στην ακροθαλασσιά ένας μακρινός συγγενής που ονομάζεται Πόε, βεβαίως βεβαίως, τα πλησιάζει και τους ανακοινώνει ότι το σπίτι τους κάηκε, οι γονείς τους πέθαναν και αυτά δεν έχουν τίποτα, εκτός από μια περιουσία που θα μπορούν να διαχειριστούν μόνο αφού ενηλικιωθούν. Κάπως έτσι η περιπέτεια τους ξεκινά σε έναν κόσμο που η αλήθεια είναι πως δεν έχει πρίγκιπες, βασίλισσες και ιππότες. Κι αυτά επιβιώνουν, όπως όλοι μας, με πολύ χιούμορ και αισιοδοξία και με καθόλου λύπη και στεναχώρια. Είναι απλά διάφορα ατυχή γεγονότα που τα βρίσκουν κι εκείνα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το μυαλό τους για να συνεχίσουν.

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι εκτός από μια ιστορία που θέλω να διαβάσω ολόκληρη μέχρι το τέλος της, όσα βιβλία κι αν αυτή περιλαμβάνει, θα μπορούσα να χαρακτηρίσω το πρώτο αυτό βιβλίο της σειράς ένα ακόμη παιδικό βιβλίο για βιβλία. Ο Κλάους Μποντλέρ, το μεσαίο από τα τρία αδέρφια, είναι ένας βιβλιοφάγος που είχε μια μεγάλη και πολύτιμη βιβλιοθήκη στο σπίτι των γονιών του, την οποία έχασε βέβαια και αυτή με τη φωτιά. Τα βιβλία του λείπουν συνεχώς, ειδικά στις δύσκολες στιγμές που ψάχνει απαντήσεις που μόνο εκείνα θα μπορούν να του δώσουν. Ευτυχώς στο σπίτι της Δικαιοσύνης Στράους βρίσκει μία με πολλά βιβλία, από το πάτωμα έως το ταβάνι, την οποία τα παιδιά μπορούν να επισκέπτονται και κάθε φορά εκείνα τους βγάζουν ασπροπρόσωπους, είναι τα μόνα που μπορούν να εμπιστευθούν σε έναν κόσμο άδικο.  

Ευκολοδιάβαστη, έξυπνη, διαφορετική σειρά βιβλίων που απευθύνεται σε παιδιά εξοικειωμένα με την ανάγνωση, ίσως τελευταίων τάξεων του δημοτικού. Εικονογράφηση υπάρχει μόνο στην αρχή του κάθε κεφαλαίου, ενώ τα κεφάλαια είναι ολιγοσέλιδα και δεν καταλαβαίνεις πότε τελείωσες το πρώτο και ξεκίνησες το δεύτερο.

Δώστε στα παιδιά τη δυνατότητα να γνωρίσουν τι βιβλία υπάρχουν για την ηλικία τους. Επισκεφθείτε μαζί τους βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία. Βοηθήστε τα να βρουν εκείνο το βιβλίο που θα τους ανοίξει τις πύλες της φαντασίας. Τα πρώτα βιβλία είναι πάντα τα καλύτερα.

Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

Το νούμερο ένα μιας νέας εκδοτικής σειράς


Μου είναι δύσκολο να μιλάω για εξαιρετικά μεγάλα βιβλία. Θα κάνω μια εξαίρεση όμως σε αυτήν την περίπτωση κάνοντας μια προσπάθεια να πω κάτι από τα πολλά που ούτως ή άλλως έχουν ειπωθεί, κυρίως επειδή θέλω να πω δυο λόγια για την έκδοση. Ο Edgar Allan Poe είναι ένας συγγραφέας που συντρόφευσε (και αυτός) τα εφηβικά μου χρόνια και συγκεκριμένα τις σκοτεινές ήμερες τους. Σκάβοντας βαθιά στη μνήμη ανασύρω το Κοράκι, το Μαύρο γάτο και κάποιες ακόμη από τις ιστορίες του σε μια ενδεχομένως φθηνή έκδοση του περιπτέρου. Μάλλον ξέρω για τον Πόε ό,τι έχω ακούσει από τους άλλους, δηλαδή αυτά που ξέρουν όλοι γι' αυτόν και τίποτα παραπάνω. Μάλλον πρέπει να διαβάσω όλα του τα έργα που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και ίσως να εντοπίσω αν υπάρχει κάποια βιογραφία του γιατί φαίνεται πως και ο βίος του έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Με τις σκέψεις αυτές, το πρώτο βιβλίο του που διάβασα ήταν Η αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ από το Ναντάκετ εξαιτίας της νέα έκδοσης που μας προσέφερε ο εκδοτικός οίκος Gutenberg. Εξαιρετικό λογοτεχνικό έργο το οποίο εκδόθηκε το 1838. Αυτό ακριβώς που φανταζόμουν για τον Πόε, τον σκοτεινό, τον θανατερό, τον απαισιόδοξο συγγραφέα που περισσότερο η ιδέα του παρά τα κείμενά του εντέλει, συντρόφευσε την εφηβεία μου. Πρόκειται για μια θαλασσινή περιπέτεια γεμάτη αλμύρα, για ένα μυθιστόρημα που έχει ως σκοπό να ανακαλύψει νέες χώρες ή νέες ψυχικές καταστάσεις όταν ο άνθρωπος βρίσκεται ένα σκαλί πριν από τον θάνατό του. Ο πρωταγωνιστής, ο αφηγητής της ιστορίας του, παίρνει την απόφαση να ξεφύγει και να μπει λαθρεπιβάτης σε ένα φαλαινοθηρικό για να κάνει ένα μεγάλο θαλασσινό ταξίδι που το είχε σαν όνειρο. Από την αρχή ζει σε συνθήκη εγκλωβισμού, από την αρχή ο θάνατος παραμονεύει. Τις πρώτες ημέρες του στο καράβι ζει κρυμμένος με λίγο φαγητό και νερό σε στενάχωρο χώρο χωρίς αέρα. Κάπως έτσι, από την αρχή δυνατά, ξεκινά η περιπέτειά του και η δική μας ανάγνωση. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν πολλοί θάνατοι, αφού όλοι πεθαίνουν και μόνο ο πρωταγωνιστής συνεχίζει να ζει αντιμετωπίζοντας όλες τις δυσκολίες της ζωής μέχρι που τελικά να φτάσει κι αυτός σε έναν απότομο, κοφτό σχεδόν μυστηριώδη θάνατο που κι ο ίδιος ο αναγνώστης δεν μπορεί να πιστέψει. Ο Πόε δεν επιτρέπει στον αναγνώστη να χαλαρώσει, τον έχει εκεί συνένοχο να βλέπει τον αγώνα του ανθρώπου για να επιβιώσει επί ματαίω.

Οι κριτικοί έχουν ξοδέψει πολύ μελάνι αναλύοντας αυτό το έργο, όπως φαίνεται και από το παράρτημα της παρούσας έκδοσης αλλά και από τις πάμπολλες σημειώσεις που διακόπτουν συνεχώς και βιαίως τη ροή της αφήγησης. Ακόμη, θέλουν να στάθηκε αφετηρία και έμπνευση του Μέλβιλ για τον Μόμπι Ντικ του που εκδόθηκε δεκατρία χρόνια αργότερα. Μα δεν είναι ο μόνο μεγάλος συγγραφέας που εκτίμησε αυτήν την ιστορία του Πόε. Είναι και ο Ιούλιος Βερν που θέλησε να δώσει μια συνέχεια στο ξαφνικό και άδικο τέλος της ιστορίας κάτι που κάνει πράξη στη Σφίγγα των πάγων  (1897) αποσπάσματα του οποίου δίνονται στο παράτημα αυτής της έκδοσης με τέτοιον τρόπο ώστε να πειστούν κι εκείνοι που αδυνατούν να πιστέψουν ότι υπάρχει συνέχεια.

Ο τίτλος αυτός αποτελεί το πρώτο βιβλίο (κι ότι είναι πρώτο έχει από μόνο του μια κάποια αξία) που εντάχθηκε στη νέα πολυδιαφημισμένη και πολλά υποσχόμενη επετειακή σειρά του Gutenberg με τίτλο Aldina που εμπνεύστηκε και οργάνωσε ο Δημήτρης Αρμάος και διευθύνει η Ζωή Μπέλλα. Με αυτόν τον τρόπο γιορτάζει ο εκδοτικός οίκος τα 50 χρόνια της σπουδαίας ιστορίας του. Ο τίτλος αλλά και το λογότυπο της σειράς παραπέμπει στον σπουδαίο Ιταλό τυπογράφο Άλδο Μανούτιο που όποιος λίγο έχει διαβάσει για την ιστορία του βιβλίου και της τυπογραφίας δεν μπορεί παρά να έχει μάθει πολλά γι' αυτόν και για το έργο του. Η σειρά έχει σκοπό να εντάξει σπουδαίους τίτλους της παγκόσμιας λογοτεχνίας σε εξαιρετική μετάφραση, εμπλουτισμένους με εισαγωγικά κείμενα και παραρτήματα με κείμενα που αναλύουν το έργο. Βέβαια δεν ξέρω αν όλα αυτά τα επιπλέον κείμενα έχουν να προσθέσουν κάτι στην αξία του έργου. Ίσως να προσθέτουν αίγλη στο έτσι κι αλλιώς αριστούργημα που ο αναγνώστης κρατά στα χέρια του. Η σειρά δεν υπόσχεται μόνο φροντίδα στο περιεχόμενο αλλά και στην τυπογραφική εμφάνιση αν θέλει να επικαλείται το όνομα του Μανούτιο. Κι είναι πράγματι μια φροντισμένη έκδοση με καλόγουστα τυπογραφικά στοιχεία σε πολυτονικό, και καλό τυπογραφικό χαρτί. Αλλά η βιβλιοδεσία και το εξώφυλλο δεν κατάφερε να ξεφύγει από την αισθητική της άλλης εξαιρετικής σειράς του εκδοτικού οίκου της Orbis Literae.

Εν ολίγοις κρατώ στα χέρια μου ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό έργο, το μόνο μυθιστόρημα του Πόε, ενταγμένο σε μια φροντισμένη εκδοτική σειρά ενός εκδοτικού οίκου που πενήντα χρόνια τώρα μας προσφέρει την ποιότητα που έχουμε ανάγκη οι αναγνώστες, ενός εκδότη που αποδεικνύει συνεχώς ότι αγαπά το βιβλίο κι ό,τι περιλαμβάνει αυτό. Αν και η φροντίδα δεν θα είναι ποτέ αρκετή σε μια εκδοτική σειρά με αυτό το όνομα, οι τίτλοι που συνεχώς προστίθενται σε αυτήν αποδεικνύουν την ποιότητά της δίνοντας αυτήν την εγγύηση που χρειάζεται ο αναγνώστης πριν την κάθε αγορά του.

Οι επόμενοι τίτλοι της σειράς βρίσκονται εδώ.

Σάββατο, 22 Απριλίου 2017

Για μία βιβλιοθήκη


Σαν το μυρμήγκι κουβαλάω τους θησαυρούς στη φωλιά μου. Κι είναι αλήθεια πως δεν έχω μόνο μία τρύπα για φωλιά. Κι είναι αλήθεια πως τελικά δεν έχω ούτε φωλιά ούτε θησαυρούς. Σαν το μυρμήγκι όμως κουβαλάω και σαν το μυρμήγκι είμαι σε μόνιμη αναζήτηση και μετακίνηση, καταλήγοντας να ζω χωρίς αυτούς σε τρύπες άλλων.

Αφήνω κομμάτια μου σε χώρους που ζω. Φεύγω και μένει πίσω κάτι από εμένα. Κάτι περισσότερο από μερικά αντικείμενα. Είναι τα βιβλία ο πιο πολύτιμος θησαυρός. Δεν είναι ένα αντικείμενο, είναι κάτι  περισσότερο ακόμη και από μια ιδέα. Φεύγω κι είναι σαν αφήνω πίσω κάτι από όλα όσα υπάρχουν μέσα μου βαθιά. Όσο κι αν προσπαθώ να απεξαρτηθώ, να ανεξαρτητοποιηθώ, είναι αδύνατον να ξεφύγω από τη σκέψη μου, από εμένα την ίδια. Κι είναι η διαμελισμένη βιβλιοθήκη μου επέκταση του είναι μου. Σκόρπια κομμάτια μου που λείπουν.

Πάντα υπάρχει η ελπίδα του ερχομού εκείνης της ημέρας που όλα τα κομμάτια της σκέψης θα συγκεντρωθούν σε έναν τόπο. Εσύ δεν ξέρω που θα είσαι, εγώ πάντως θα είμαι εκεί ολόκληρη. Όλες οι λέξεις μου θα είναι ταξινομημένες στα ράφια γύρω μου, θα είναι στη θέση τους. Κι είναι αυτές οι λέξεις άρτια επιλεγμένες, προσεχτικά ξεχωρισμένες από το σύμπαν των βιβλίων, κι έχουν αντέξει τόσο στο χρόνο όσο στο ξένο χώρο. Έχουν αντέξει χειμωνιάτικες κακοκαιρίες και καλοκαιρινές αναζητήσεις προμηθειών. Ένας πραγματικός θησαυρός είναι ο θησαυρός μου που κάποτε θα ζει με εμένα. 

Παρασκευή, 7 Απριλίου 2017

Ένα παιδί από βιβλία


Τι υπέροχος τίτλος για το πρώτο βιβλιοβιβλίο ενός παιδιού. Τα παιδικά βιβλία που μιλάνε για βιβλία αναπτύσσοντας έτσι το αίσθημα της φιλαναγνωσίας και καλλιεργώντας την αγάπη για το βιβλίο με σκοπό να δημιουργήσουν νέους αναγνώστες, τολμώ να πω ότι είναι περισσότερα από αυτά των ενηλίκων. Όλοι εμείς που αγαπάμε το βιβλίο, αγαπάμε να διαβάζουμε βιβλιοβιβλία και να τα αγοράζουμε για εμάς ή για δώρα (τολμήστε αγαπητοί μου εκδοτικοί οίκοι να μεταφράζεται τέτοια βιβλία είναι μικρό το ρίσκο). Εξίσου αγαπάμε και τα παιδικά βιβλιοβιβλία γιατί πιστεύουμε ότι κάθε παιδί αξίζει να έχει ακούσει ή να έχει διαβάσει όσο πιο πολλές ιστορίες γίνεται για να μπορέσει να γίνει όταν μεγαλώσει ένας ενήλικας που σκέφτεται (και που συνεχίζει να διαβάζει).

Έτσι ακριβώς το κορίτσι και το αγόρι της ιστορίας του Oliver Jeffers έχουν διαβάσει τόσες ιστορίες, έχουν ταξιδέψει σε τόσα πελάγη λέξεων που τώρα πια η σκέψη τους αποτελείται μόνο από αυτές. Ιστορίες με μυθικούς ήρωες, ιστορίες από άλλους πλανήτες, ιστορίες με τέρατα και εξωτικά, μάγισσες και δεινόσαυρους αλλά και με πρίγκιπες ή με ζώα που μιλάνε την ανθρώπινη γλώσσα, μυριάδες ιστορίες που βρίσκονται στο μυαλό ενός παιδιού ακόμη κι όταν η ιστορία τελειώσει. Γιατί η σημαντικότερη στιγμή είναι εκείνη που θα διαβαστεί η τελευταία λέξη, τότε που το βιβλίο θα κλείσει και θα επιστρέψει στο ράφι της βιβλιοθήκης, τότε είναι που η ιστορία ξεκινά το μεγαλύτερο ταξίδι της, είναι η στιγμή εκείνη που οι λέξεις εγκλωβίζονται στη σκέψη και επανέρχονται, κατά τρόπο περίεργο, ξανά στη μνήμη όποτε τις χρειαστεί. 

Όπως και τα άλλα βιβλία του συγγραφέα Ουπς, Αυτό το ελάφι είναι δικό μου, Πως να πιάσεις ένα αστέρι κ.λπ. έχει κι αυτό υπέροχη εικονογράφηση, απλά σκίτσα φτιαγμένα σαν από μολύβι. Μέρος της εικονογράφησης είναι και οι λέξεις. Λέξεις από κλασικές κι αγαπημένες παιδικές ιστορίες. Με τον τρόπο αυτό, όπως κάθε βιβλιοβιβλίο που σέβεται τον εαυτό του έτσι κι αυτό, γίνεται η αλυσίδα που σε ενώνει με άλλα βιβλία, εκείνα τα κλασικά που πρέπει να διαβαστούν. Κομμάτια των ιστοριών δίνονται και σε εικόνα σε ένα ιδιαίτερο ψηφιακό κολάζ. Η βασική ιστορία σαν με το χέρι γραμμένη δεν αποτελείται από περισσότερες από εκατό λέξεις. Κι όμως φτάνουν μόνο λίγες λέξεις για να δώσουν στο παιδί να καταλάβει ότι διαβάζοντας ταξιδεύει σε μέρη που ούτε το αυτοκίνητο αλλά ούτε το αεροπλάνο μπορεί να τα πάει. Υπέροχο βιβλίο με την εγγύηση των εκδόσεων Ίκαρος που έχουν να μας μάθουν πολλά για τη σημασία της λέξης ποιότητα.





  
Υ.Γ. Αν γνωρίζετε κάποιον παθιασμένο με τα βιβλία κα την ανάγνωση και δικαίως αναρωτιέστε τι βιβλίο μπορείτε να του πάρετε που να μην το έχει διαβάσει, μία από τις χιλιάδες συμβουλές που θα μπορούσα να σας δώσω είναι να του δωρίσετε ένα παιδικό βιβλιοβιβλίο σαν κι αυτό, είμαι σίγουρη ότι θα το απολάμβανε πολύ. Καμιά φορά τα παιδικά βιβλία είναι κάτι παραπάνω από ένα παραμύθι. Είναι τέτοια η αισθητική τους που πλησιάζει πολύ ένα έργο τέχνης. Ο εικονογράφος, αυτός ο καλλιτέχνης, παίζει σπουδαίο ρόλο σε αυτό. 

Σάββατο, 1 Απριλίου 2017

Τα χρώματα του ποιητή

Πρέπει να έχω λιώσει πολλές σόλες παπουτσιών περπατώντας στους αθηναϊκούς δρόμους και σίγουρα θα συνεχίσω. Είναι που το κέντρο της πρωτεύουσας κάθε φορά μου προσφέρει νέες εκπλήξεις και συναισθήματα. Έτσι ένα συννεφιασμένο μεσημεράκι τα βήματά μου με οδήγησαν στις εκδόσεις Γαβριηλίδη στην Αγ. Ειρήνη. Μπήκα σε ένα υπέροχο νεοκλασικό και δεν κατάλαβα που ακριβώς μπήκα, σε ένα σπίτι, σε ένα βιβλιοπωλείο, σε ένα τυπογραφείο, σε μια εταιρεία, σε μία καφετέρια ή σε ένα κτίριο που τα συγκεντρώνει όλα αυτά. Ένιωσα αόρατη, ένιωσα ότι είμαι ένα φάντασμα που παρακολουθεί τις ζωές των άλλων καθώς εργάζονται. Με άφησαν όλοι στην ησυχία μου να νιώθω όπως θέλω καθώς αναζητούσα το σκοπό της επίσκεψής μου. Μόνο για μια στιγμή πρέπει να με είδε κάποιος, τότε που η μύτη μου σχεδόν ακουμπούσε έναν πίνακα και θέλησε να μου φωτίσει τον κόσμο.

Ένας καλλιτέχνης μπορεί να είναι δύο φορές καλλιτέχνης. Όχι γιατί είναι ένας αγαπημένος μου συγγραφέας και ποιητής αλλά γιατί αυτός μπορεί να είναι και ζωγράφος. Ο Αργύρης Χιόνης, αυτός ο υπέροχος άνθρωπος που θέλησε να φύγει νωρίς για να γλιτώσει, εκτός από τις υπέροχες λέξεις που άφησε πίσω του, μας άφησε και υπέροχα χρώματα. Αυτά που επισκέφθηκα ένα συννεφιασμένο μεσημεράκι καθώς περπατούσα τους χιλιοπερπατημένους δρόμους της Αθήνας. Σε αυτό το υπέροχο νεοκλασικό εκεί στον πρώτο όροφο έκατσα λίγο να ξαποστάσω στις άναρχα τοποθετημένες άδειες καρέκλες που μαρτυρούσαν μια ξεχασμένη εκδήλωση και να θαυμάσω τους πίνακες του ποιητή. Σε κάποιον διέκρινα μια ιστορία, λίγο από ένα παραμύθι, σε κάποιον διέκρινα τον εαυτό μου, σε όλους διέκρινα τον ποιητή.





   
Μην αναζητήσετε την έκθεση ζωγραφικής καθώς θα διαρκούσε μέχρι τις 23 Μαρτίου. Αναζητήστε όμως τις εκδόσεις Γαβριηλίδη που βρίσκονται στο πιο όμορφο κέντρο αυτό της Αθήνας, προσφέρουν καφέ και προσφορές και νομίζω πως κάθε φορά θα κρύβουν και μερικές εκπλήξεις. 
Αναζητήστε επίσης τις λέξεις του Αργύρη Χιόνη:
Το εξαιρετικό και πάντα αγαπημένο Οριζόντιο ύψος που μου έμαθε να προσέχω πως πατώ στην άσφαλτο γιατί από κάτω κρύβονται πέτρες που ονειρεύονται, 
τα τελευταία κείμενά του που συγκεντρώθηκαν για να μας πουν ότι μέχρι τελευταία στιγμή είχε σώας τα φρένας σε έναν κόσμο ολότελα σαλεμένο,
κάποια από τα εξαιρετικά ποιήματά του
κι αν είστε πολύ τυχεροί μπορεί αναζητώντας να βρείτε και τα παραμύθια του.

Τρίτη, 28 Μαρτίου 2017

Για την ανάγνωση


Η ιστορία της ανάγνωσης είναι ένα κομμάτι ιστορίας που δεν θα σταματήσει ποτέ να με μαγεύει γιατί έχω έρωτα παιδιόθεν με το βιβλίο. Η ιστορία της ανάγνωσης, βέβαια, ξεκινά πριν γεννηθεί το έντυπο και σίγουρα θα επιζήσει ακόμα κι αν αυτό, λέμε τώρα, αποβιώσει. Ακόμη κι εσύ που διαβάζεις αυτές τις γραμμές είσαι μέρος της ιστορίας της. Η ανάγνωση δεν περιλαμβάνει μόνο το βιβλίο, μπορεί να περιέχει εφημερίδα, χάρτη, γράμμα, ιστοσελίδα, μπλογκ και ποιος ξέρει τι άλλο ακόμα στο μέλλον. Όλα αποτελούν μέρος της μαγικής ιστορίας της. Σίγουρα μαγεύει κι όσους διερευνούν, συγγράφουν και διαβάζουν γι' αυτή. Πολλά τα βιβλία που τη μελετούν, λιγότερα βέβαια στα ελληνικά από ό,τι στα αγγλικά, αλλά υπάρχουν ευτυχώς και στη δική μας γλώσσα και συνεχίζουν να εκδίδονται ακόμη και από Έλληνες συγγραφείς.

Το ΜΙΕΤ εγκαινίασε πρόσφατα μια εξαιρετική εκδοτική σειρά με το όνομα Αφέλια. Πανέμορφα κομψοτεχνήματα που θα ήθελε να τα έχει κανείς όλα, κι όχι μόνο γιατί αποτελούν προσεγμένες εκδόσεις, αλλά γιατί έχουν και σπουδαίο περιεχόμενο. Το βιβλίο που πήρε τον αριθμό τρία και εντάχθηκε σε αυτήν την έξυπνη ιδέα σειράς έχει το μαγικό τίτλο "Η Ανάγνωση".  Αυτός ο υπέροχος τίτλος υπάρχει στο εξώφυλλο. Αυτό το εξώφυλλο με αυτόν τον τίτλο αποτελεί σφραγισμένο βιβλίο της βιβλιοθήκης μου. Έχει μπει ήδη σε εκείνο το ιδεατό πια ράφι με τα αγαπημένα. 

Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου γράφει λίγα λόγια για την ιστορία της ανάγνωσης. Ένας ακόμη λάτρης της που έχει διαβάσει αρκετά γι' αυτήν. Μας παραθέτει τα διαβάσματά του για εκείνους που θέλουν κάτι περισσότερο, τη βιβλιογραφία που ενέπνευσε αυτό το μικρό έργο τέχνης. Μια σύντομη αναδρομή στο καλύτερο σημείο της ιστορία της, στο 18ο και 19ο αιώνα. Τότε που ο αριθμός των έντυπων βιβλίων αυξήθηκε ιδιαίτερα με αποτέλεσμα να γίνει οικονομικά πιο προσιτό και να απευθύνεται σε περισσότερους, αν όχι σε όλους, γιατί δεν ήξεραν βέβαια όλοι ανάγνωση. Τότε που ακόμη και η μορφή του αλλάζει. Το μέγεθος γίνεται πιο μικρό, μπορεί ακόμη να χωρέσει και σε μία τσέπη. Να το κουβαλάει ο αναγνώστης μαζί του, να το διαβάζει οπουδήποτε. Την εποχή εκείνη που ξεκινάμε να βλέπουμε το βιβλίο να μην υπάρχει μόνο δίπλα σε ευγενείς και σε αριστοκράτες αλλά και σε απλούς ανθρώπους, εργάτες, γυναίκες, παιδιά. Τότε που το βιβλίο αρχίζει να μπαίνει στα σπίτια, οι ιδιωτικές βιβλιοθήκες να αυξάνονται, οι δημόσιες βιβλιοθήκες να εμπλουτίζονται και να γίνονται κυριολεκτικά δημόσιες.

Είπα "τα χρόνια που ξεκινάμε να βλέπουμε" γιατί η μελέτη της ανάγνωσης έχει ιδιαίτερες πηγές, όπως ιδιαίτερη είναι και η ίδια. Πηγή έρευνας μπορεί να είναι το ίδιο το βιβλίο, ένα λογοτεχνικό κείμενο για παράδειγμα. Συνηθίζεται ο συγγραφέας να χρησιμοποιεί τη φαντασία του για να γράψει ένα μυθιστόρημα ή ένα ποίημα αλλά σίγουρα χρησιμοποιεί και τις πληροφορίες που λαμβάνει από τον πραγματικό κόσμο στον οποίο ζει. Όπως κι ένας ζωγράφος, μπορεί να ζωγραφίζει φανταστικά τοπία, μπορεί όμως να δημιουργεί και πορτρέτα αληθινών προσώπων. Είναι και τα λογοτεχνικά έργα αλλά και οι πίνακες ζωγραφικής γεμάτοι από αναγνώστες. Είναι αλήθεια πως οι σκηνές ανάγνωσης φέρνουν έμπνευση. Και μετά τον ζωγράφο έρχεται ο φωτογράφος που κι αυτός με τη σειρά του θέλει να καταγράψει την αναγνωστική πράξη.

Αυτό το μικρό βιβλιαράκι φέρει μέσα σκηνές ανάγνωσης όπως τις έχει αποτυπώσει ο φωτογραφικός φακός. Αξιοποιώντας το φωτογραφικό αρχείο του εξαιρετικού Ε.Λ.Ι.Α. συγκεντρώθηκαν οι εικόνες εκείνες που δείχνουν ανθρώπους να απολαμβάνουν τη δική μας απόλαυση, την ανάγνωση. Ξεκινώντας από αναγνώστες που μοιάζουν με εκείνους που έχουμε συνηθίσει στους πίνακες ζωγραφικής, φτάνουμε σε πιο ανέμελους αναγνώστες δίχως βαριά ρούχα που διαβάζουν χαλαρά σε μια αυλή καθισμένοι σε ένα άνετο κάθισμα με το ονειροπόλο ύφος της ποιήτριας Πολυδούρη. Βλέπουμε παιδιά να διαβάζουν ή να μαθαίνουν, βλέπουμε στρατιώτες να διαβάζουν χάρτες ή κάποιος άλλος να τους διαβάζει γράμματα, βλέπουμε γυναίκες να διαβάζουν σιωπηλά υπό το φως της λάμπας πετρελαίου ή του ηλεκτρικού ρεύματος, βλέπουμε γέροντες να κρατούν εφημερίδα. Βλέπουμε τον Ψυχάρη να μας επιδεικνύει την εντυπωσιακή του βιβλιοθήκη, μα βλέπουμε και ηθοποιούς να διαβάζουν το θεατρικό έργο που θα υποδυθούν. Όλα αυτές οι εικόνες δεν είναι τίποτα άλλο από εγγράμματους ανθρώπους που ζητούν πληροφορία, ψυχαγωγία, ενημέρωση, ζητούν ανάγνωση.

Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Στη Βαγδάτη


Σαν να μην μου έφταναν οι στοίβες των αδιάβαστων βιβλίων που μου κλέβουν το πολύτιμο χώρο στο ασφυκτικά μικρό μου σπίτι, είναι και αυτή η απληστία που με πιάνει όταν βρω μια βιβλιοθήκη και θέλω οπωσδήποτε να πάρω μαζί μου ένα ακόμη βιβλίο. Μα πως να αντισταθεί κανείς σε έναν εξαιρετικό συγγραφέα που μιλά για εκείνες τις χώρες που δεν θα επισκεφθώ ποτέ; Μετά τα Χελιδόνια της Καμπούλ ξέρω ότι όποιο βιβλίο του Χάντρα και να διαβάσω δεν θα με απογοητεύσει. Πράγματι, αυτός ο συγγραφέας γράφει συγκλονιστικά και σε μεταφέρει καταμεσής της εμπόλεμης ζώνης αλλά και σε μια κουλτούρα πολύ διαφορετική από αυτή που έχουμε συνηθίσει. Αυτή τη φορά μας μεταφέρει στο Ιράκ. Σε αυτή την άγνωστη χώρα με το γνωστό όνομα που έχει συνδεθεί με εικόνες καταστροφής και πολέμου. Μια κατεστραμμένη χώρα με σπουδαία ιστορία που θέλουμε να ξεχνάμε ή να μην μας ενδιαφέρει.

"Δεν έχουν ιδέα για τα ήθη μας, τα όνειρά μας και τις προσευχές μας. Δεν έχουν ιδέα προπάντων για το ότι εμείς ξέρουμε από που βαστάμε, για το ότι η μνήμη μας είναι άθικτη κι οι επιλογές μας δίκαιες. Τι ξέρουν για τη Μεσοποταμία, γι' αυτό το φανταστικό Ιράκ που το ισοπεδώνουν με τα βρομερά τους τεθωρακισμένα; Τι ξέρουν για τον πύργο της Βαβέλ, για τους Κρεμαστούς Κήπους, για τον Χαρούν Αλ-Ρασίντ, τις Χίλιες και μία νύχτες; Τίποτα! Ποτέ δεν κοιτάζουν προς αυτή την πλευρά της ιστορίας: βλέπουν τη χώρα μας μονάχα σαν μια τεράστια λίμνη πετρελαίου, την οποία θα ρουφήξουν, ρουφώντας μαζί και την τελευταία σταγόνα από το αίμα μας. Αυτοί δεν αποτελούν μέρος της Ιστορίας, το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το χρυσάφι, ο πακτωλός, η λεηλασία. Δεν είναι πατά μισθοφόροι πληρωμένοι από το λευκό χρήμα. Έχουν ισοπεδώσει όλες τις αξίες σε μία και μόνο: το χρήμα, έχουν μετατρέψει όλες τις αρετές σε μία και μόνο: το κέρδος. Πρόκειται για επίφοβα αρπακτικά, τίποτε άλλο. Θα πατούσαν και πάνω από το πτώμα του Χριστού τους αν ήταν να γεμίσουν τις τσέπες τους. Και όταν κάποιος δεν συμφωνεί μαζί τους, τότε βγάζουν το βαρύ πυροβολικό τους και αρχίζουν να πυροβολούν τους αγίους μας, να πετροβολούν τα μνημεία μας και να σκουπίζουν τη μύτη τους με τις χιλιόχρονες περγαμηνές μας."

Βρισκόμαστε στο Ιράκ του 2003 που οι αμερικάνοι έχουν εισβάλει σκορπώντας το μίσος, όπως συμβαίνει σε κάθε πόλεμο. Ο αφηγητής και πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ένας 20χρονος βεδουίνους από ένα μικρό χωριό το Καφρ Καράμ. Ο πόλεμος δεν αργεί να φτάσει και σε αυτό το μικρό απομακρυσμένο μέρος, να διαταράξει την καθημερινότητα, να προσβάλει τις αξίες των κατοίκων και να δείξει τα δόντια του σκορπίζοντας θυμό. Ο φιλήσυχος ήρωάς μας που δεν ξέρει από όπλα γεμίζει από προσβολή και μίσος, ταξιδεύει μέρες για να φτάσει στο κέντρο του πολέμου, τη Βαγδάτη, με μοναδικό σκοπό την εκδίκηση. Και ξαφνικά βρισκόμαστε σε αυτή τη μεγάλη πόλη που ο πόλεμος την έκανε να χάσει την αίγλη της. Ο Τίγρης ποταμός ρέει δίπλα σε γκρεμισμένα κτίρια, καμένα πάρκα, ανθρώπους που ανατινάσσονται, αθώους που διαμελίζονται. Ο πόλεμος είναι παντού και ο ήρωάς μας θέλει να γίνει μέρος του για να εκδικηθεί. Να μπει στην αντίσταση να πολεμήσει του δυτικούς που αγνοούν τις αξίες των κατοίκων της χώρας. Είναι έτοιμος να σκοτωθεί για να σκοτώσει. Αναλαμβάνει μια αποστολή που θα σκορπίσει αρρώστια και τρόμο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Έτσι ίσως να ξεπλυθεί η προσβολή που δέχτηκε η οικογένεια του σε εκείνο το μικρό χωριό στα βάθη της ερήμου. Και κάπως έτσι οδηγούμαστε στο τελευταίο σταθμό του βιβλίου, στη Βηρυτό.

Πολλές φωνές ακούγονται στο μυθιστόρημα αυτό που περιέχει γερή δόση αλήθειας. Οι περισσότερες έχουν μίσος, ζητούν εκδίκηση με θάνατο, άλλες ζητούν ένα τέλος στον πόλεμο από που κι αν αυτός προέρχεται. Το τυφλό ανεξέλεγκτο μίσος έρχεται σε αντίθεση με εκείνους που δεν ζητούν εκδίκηση. Φωνές της Ανατολής που η Δύση πρέπει να ακούσει. Οι σειρήνες της Βαγδάτης είναι το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας του Χάντρα που έχει ως σκοπό να δώσει φωνή σε χώρες της Ανατολής, μετά τα Χελιδόνια της Καμπούλ και το Τρομοκρατικό χτύπημα που αναφέρονται στο Αφγανιστάν και στο Ισραήλ αντίστοιχα.

Και μετά από όλα αυτά, θα ήθελα να διαβάσω κάποτε ένα μυθιστόρημα που να περιγράφει μια Βαγδάτη δίχως σειρήνες και εκρήξεις, με αναστηλωμένα κτίρια, με παιδιά που παίζουν ανέμελα, με πωλητές που διαλαλούν την πραμάτεια τους σε πολύβουα παζάρια.

Τρίτη, 7 Μαρτίου 2017

Τα κτίρια των Αρχείων

Αναζητώντας πληροφορίες και ελληνικές μελέτες που να σχετίζονται με την αρχιτεκτονική των βιβλιοθηκών, την αρχιτεκτονικής της γνώσης όλης δηλαδή, έφτασα σε μία μελέτη που είχε εκδοθεί από το Υπουργείο Παιδείας το μακρινό 1999 κι έχει ως θέμα και τίτλο τα Κτήρια Αρχείων: Βασικές αρχές σχεδιασμού. Το βιβλίο δεν κυκλοφορεί πια στο εμπόριο μόνο σε βιβλιοθήκες μπορεί κάποιος να το βρει (εγώ είμαι τυχερή και το βρήκα σε φιλική μεγάλη ιδιωτική βιβλιοθήκη στην οποία μου αρέσει να τρυπώνω που και που και να φωνάζω που βρίσκεται σε πλήρη αταξία κι από εδώ και πέρα θα το έχω στη ψηφιακή βιβλιοθήκη μου). 

Διαβάζοντας το βιβλίο συνειδητοποίησα ότι μπορεί να πέρασαν κοντά είκοσι χρόνια από τότε που γράφτηκαν οι λέξεις του, όχι μόνο δεν έχουν αλλάξει και πολλά στον κόσμο των ελληνικών Αρχείων, αλλά μάλλον έχουν χειροτερέψει καθώς πια δεν γράφονται τέτοια κείμενα ούτε δημοσιεύονται νούμερα με το προσωπικό που είναι στελεχωμένα τα ΓΑΚ ή την κατάσταση των κτιρίων που τα στεγάζει. Κι είναι αλήθεια πως για τη λειτουργία των υπηρεσιών πληροφόρησης αν είναι κάτι πιο βασικό από τη στελέχωση τους με εξειδικευμένο προσωπικό είναι η στέγασή τους σε κατάλληλο κτίριο. Όλοι αυτοί οι λόγοι ενισχύουν την αξία αυτής της μικρής, σχεδόν εισαγωγικής, μελέτης. 

Τα στοιχεία του 1999 που παραθέτει το βιβλίο έχουν πολύ ενδιαφέρον: "58 αρχειακές υπηρεσίες των Γενικών Αρχείων του Κράτους, από τις οποίες οι εννέα παραμένουν κλειστές λόγω έλλειψης προσωπικού και μία λειτουργεί με ευθύνη του Δήμου (Τοπικό Αρχείο Νάξου). Είκοσι επτά Αρχεία λειτουργούν με μόνιμο προσωπικό, ενώ τα υπόλοιπα με αποσπασμένους εκπαιδευτικούς από τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση [έχει μεγάλη ιστορία αυτό το πρόβλημα που δεν λέει να παύσει]. Από τις 58 αρχειακές υπηρεσίες ιδιόκτητα κτίρια διαθέτουν οι έξι, σε μισθωμένα κτίρια οι είκοσι ένα ενώ οι υπόλοιπες, σε κτήρια που έχουν παραχωρηθεί". Ακόμη, την εποχή εκείνη το κτίριο της Κεντρικής Υπηρεσίας των Γ.Α.Κ. (που είναι και το μόνο στην Ελλάδα που σχεδιάστηκε εξαρχής για να στεγάσει αρχεία και βρίσκεται στο Π. Ψυχικό) δεν είχε αποπερατωθεί. Το πρώτο κείμενο δίνει κάτι από την πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία της Κεντρικής Υπηρεσίας η οποία ξεκινά το 1914 και μαζί με αυτήν ξεκινά το κτιριακό πρόβλημα το οποίο λύθηκε σχεδόν έναν αιώνα μετά, όταν δηλαδή εγκαταστάθηκε εκεί που είναι σήμερα. Ακόμη και η ιστορία αυτού του κτιρίου έχει ενδιαφέρον, η οποία ξεκινά το 1969. Αποδεικνύεται έμπρακτα πόσος χρόνος και πόσος κόπος χρειάζεται για να μπορέσει να γίνει κατανοητό το αυτονόητο σε μια χώρα που δεν σέβεται και δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει τον πολιτισμό της. Στη συνέχεια δίνεται το ιστορικό των κτιρίων των ΓΑΚ της Κέρκυρας, της Μακεδονίας, της Ύδρας και της Χίου που το καθένα ξεχωριστά παρουσιάζει ένα διαφορετικό ενδιαφέρον κι ένα κομμάτι της συνολικής ιστορίας των Γ.Α.Κ.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται επιγραμμικά πληροφορίες που ενδιαφέρουν άμεσα αρχιτέκτονες και αρχειονόμους που οφείλουν να συνεργαστούν σε περίπτωση που αποφασιστεί η ανέγερση ενός κτιρίου που θα στεγάσει ένα τόσο πολύτιμο και ιδιαίτερο υλικό όπως αυτό ενός αρχείου. Περιέχονται οι χώροι που απαιτούνται για την ορθή λειτουργία μιας αρχειακής υπηρεσίας καθώς και η χρήση αυτών και ο απαραίτητος εξοπλισμός τους. Στις αρχές σχεδιασμού και στα δομικά υλικά παραθέτονται θέματα προστασίας αρχειακού υλικού που κατά το σχεδιασμό κτιρίων ίσως είναι το σημαντικότερο που πρέπει να προβλεφθεί καθώς θα προορίζονται για να στεγάσουν αυτό το ιδιαιτέρως ευάλωτο υλικό. Ακόμη αναφέρονται θέματα στατικής επάρκειας (π.χ. τα δάπεδα των κτιρίων θα πρέπει να αντέχουν 500-1000 kg/ τ.μ. στο χώρο των αρχειοστασίων), θέματα οργάνωσης χώρων κ.λπ.

Τελειώνοντας την ανάγνωση αναρωτιέμαι ποια να ήταν άραγε η χρονιά εκείνη που το Υπουργείο Παιδείας ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τις βιβλιοθήκες και τα αρχεία που έχει επί την επίβλεψή του. Κι αν δεν υπήρξε ακόμη αυτή η χρονιά άραγε θα έρθει στο κοντινό ή στο πολύ μακρινό μέλλον που εγώ κι όσοι διαβάζετε ετούτες τις γραμμές θα έχουμε φύγει από τον μάταιο τούτο κόσμο...

Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017

"Μια μικρή ιδανική βιβλιοθήκη"


Librarian's Slidely by Slidely Slideshow

Ο Ιταλός Nuccio Ordine καθηγητής ιταλικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας μετά το υπέροχο "Χρησιμότητα του άχρηστου" έρχεται να μας υπενθυμίσει για άλλη μια φορά πόσο σημαντικός και αναγκαίος είναι ο πολιτισμός στην καθημερινότητα του ανθρώπου μέσω του νέου του βιβλίο "Οι κλασικοί στη ζωή μας" που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες από τις εκδόσεις Άγρα.  Σε έναν κόσμο που κυριαρχούν η τεχνολογία και οι έξυπνες μηχανές, που όλα αυτοματοποιούνται κι όλοι τρέχουν για να βγάλουν περισσότερα χρήματα με τα οποία θα τους δίνεται η ευκαιρία να καταναλώνουν περισσότερο, ο Ordine συνεχίζει να πιστεύει στον άνθρωπο, στη μόρφωση, στην παιδεία και στην τέρψη της ψυχής και του νου μέσω της λογοτεχνίας και του πολιτισμού εν γένει. Μάχεται για να υπενθυμίζει σε εμάς και σε εκείνους που διαχειρίζονται κράτη, τη σπουδαιότητα των παραμελημένων ανθρωπιστικών επιστημών, την αναγκαιότητα της δημόσιας παιδείας και εκείνων που τη διδάσκουν.

Μέσα σε μόλις 50 σελίδες αναφέρεται στο ρόλο του εκπαιδευτικού στη σημερινή σύγχρονη κοινωνία και στην ανάγκη των μαθητών να διδάσκονται από καλούς δασκάλους κι όχι από την τεχνολογία και τα γκάτζετ που αυτή προσφέρει. Ξεχάσαμε ότι η τεχνολογία είναι ένα βοηθητικό εργαλείο στη μάθηση και φτάσαμε οι κυβερνήσεις να δαπανούν περισσότερα αγοράζοντας άχρηστο τεχνολογικό εξοπλισμό που σε λίγα χρόνια θα είναι απαρχαιωμένος από ό,τι δαπανούν για να προσλάβουν μόνιμους εκπαιδευτικούς. Αναφέρεται ακόμη στη λανθασμένη σύνδεση της μαθησιακής δραστηριότητας με την απόκτηση επαγγέλματος, γεγονός που το ονομάζει επαγγελματοποίηση. Τονίζει την ανάγκη διαφοροποίησης της διαδικασίας της μάθησης από τον τρόπο που λειτουργούν οι αγορές. Γιατί το σχολείο δεν είναι χρηματιστηρίο και η παιδεία δεν είναι επιχείρηση. Ένας μαθητής μπορεί να μάθει ότι με το χρήμα εξαγοράζει κανείς τα πάντα, όλα εκτός από τη γνώση: 

"διότι η γνώση είναι καρπός μιας επίπονης κατάκτησης και μιας ατομικής προσπάθειας που κανείς δεν μπορεί να καταβάλει στη θέση μας"

Ενώ η καθεαυτή πράξη της διδασκαλίας είναι μια μορφή αντίστασης και διαφοροποίησης από τους νόμους της αγοράς, των επιχειρήσεων και του κέρδους. Για οποιαδήποτε εμπορική συναλλαγή πάντα κάτι χάνεις και κάτι κερδίζεις. Αν είσαι ο αγοραστής, χάνεις χρήματα και κερδίζεις το προϊόν, ενώ το αντίθετο συμβαίνει αν είσαι ο επιχειρηματίας. Ο εκπαιδευτικός όμως μπορεί να δώσει τη γνώση του χωρίς να τη χάσει, αντίθετα μπορεί να κερδίσει περισσότερη.

Ο συγγραφέας του βιβλίου μας προτρέπει να διαβάσουμε ξανά και πιο προσεκτικά τους κλασικούς. Γιατί εκεί υπάρχουν όλες οι απαντήσεις που ψάχνουμε. Στα βιβλία. Στις βιβλιοθήκες. Όλη η γνώση των προηγούμενων χιλιάδων ετών μας περιμένει. Ο Ordine, σαν ένας καλός εκπαιδευτικός μας βοηθά να φιλτράρουμε τη γνώση και να φτάσουμε πιο εύκολα στα βιβλία που χρειαζόμαστε, σε εκείνα τα πιο σπουδαία που πρέπει να διαβάσουμε. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια συνήθιζε να διαβάζει στους πρωτοετείς φοιτητές του ένα απόσπασμα από κάποιο πεζό ή έμμετρο λογοτεχνικό έργο και στη συνέχεια να τα αναλύει. Με χαρά παρατηρούσε τα έδρανα κάθε εβδομάδα να γεμίζουν περισσότερο από φοιτητές κι άλλων τμημάτων που από περιέργεια ερχόντουσαν για να ακούσουν. Να γνωρίσουν ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί, έναν κλασικό συγγραφέα που έπρεπε να είχαν ήδη διαβάσει. Αυτά τα λογοτεχνικά αποσπάσματα γεμίζουν τις υπόλοιπες σελίδες αυτού του βιβλίου. Ένα ακόμη βιβλίο για βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν. Τα εξώφυλλα όλων των βιβλίων που αναφέρονται, αποσπάσματα των οποίων ο συγγραφέας διάβαζε στους φοιτητές τους, θα τα βρείτε στο παραπάνω βίντεο κι είναι αυτά που αποτελούν τη μία μικρή ιδανική βιβλιοθήκη του νου.

Παρασκευή, 17 Φεβρουαρίου 2017

Η Ιστανμπούλ του Παμούκ


Αυτό το βιβλίο ήταν ένα από τα βιβλία της βαλίτσας που είχε ταξιδέψει μαζί μου με σκοπό να συντροφεύσει τις ημέρες μου στην Κωνσταντινούπολη. Την πρώτη φορά που ταξίδεψα εκεί το "Κάτι παράξενο στο νου μου", το τελευταίο βιβλίο του Ορχάν Παμούκ, μόλις είχε εκδοθεί στα τούρκικα και το εξώφυλλό του βρισκόταν σε όλα τα βιβλιοπωλεία αλλά και σε μια τεράστια αφίσα πάνω στην Ιστικλάλ. Τη δεύτερη φορά που πήγα η ελληνική έκδοση ήταν μαζί μου. Θα ήθελα να το είχα διαβάσει εκεί και θα το είχα διαβάσει αν δεν είχα φύγει εκτάκτως μετά τα πολιτικά γεγονότα του καλοκαιριού που μας πέρασε. Αυτός ο Παμούκ μπορεί με τόση δεξιοτεχνία να εσωκλείσει στις σελίδες των βιβλίων του ένα κάτι από την Πόλη του. Μα αυτή η Πόλη είναι πράγματι ό,τι πιο όμορφο έχω αντικρίσει τα τελευταία 31 χρόνια. Είναι η πόλη που όλοι πρέπει να επισκεφθούν έστω και μία φορά στη ζωή τους, να περιπλανηθούν ασκόπως στα σοκάκια της, να μυρίσουν τις μυρωδιές της, να φωτογραφίσουν τα χρώματά της, να γευτούν τα φαγητά της. Η ομορφιά βέβαια της Κωνσταντινούπολης αναπόφευκτα συνδέεται και με την ιστορία της. Όλοι οι πολιτισμοί που έχουν περάσει από εκεί έχουν αφήσει τα ίχνη τους τόσο στην κουλτούρα των ανθρώπων όσο και στην εικόνα της. Βέβαια, αν ζούσα εκεί κι ήμουν συγγραφέας δεν θα μπορούσα παρά να έγραφα γι' αυτήν όπως ο Παμούκ, όχι βέβαια με τη δεξιοτεχνία του νομπελίστα. Για το συγγραφέα αυτόν, η Πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός, οι γειτονιές μιλάνε, τα κτίρια αφηγούνται ιστορίες, η νύχτα ψιθυρίζει, οι τάφοι ουρλιάζουν. Κι αν μια πόλη είναι ζωντανή, τότε αυτή είναι η Κωνσταντινούπολη, η οποία ζει πάντα μια έντονη ζωή που τη στιγματίζει, όπως και τα πολλά εκατομμύρια των κατοίκων της.



Αυτό το βιβλίο θα έπρεπε να το είχα διαβάσει εκεί γιατί θα είχα περπατήσει με παραπάνω όρεξη τις γειτονιές που αναφέρονται και θα είχα μάθει κάτι λίγα για την ιστορία των σπιτιών τους και για τον τρόπο που αυτά κτιστήκαν. Επίσης, θα είχα δοκιμάσει τον μποζά που τόσο αναφέρεται στο βιβλίο κι εγώ διαβάζοντας γι' αυτόν δεν έχω να το συνδέσω με καμία γεύση. Ο μποζάς, όπως περιγράφεται στις σελίδες του βιβλίου, είναι ένα παραδοσιακό ασιατικό ρόφημα, που παρασκευάζεται από βρασμένο κεχρί, είναι πηχτό, μυρίζει όμορφα, έχει μουντό κιτρινωπό χρώμα και περιέχει λίγο αλκοόλ. Παλαιότερα ήταν ο μόνος τρόπος για να το καταναλώσουν οι μουσουλμάνοι αλκοόλ, καθώς ήταν κάτι που τους το απαγόρευε η θρησκεία τους, γι' αυτό κανείς μποζατζής δεν παραδεχόταν ότι ο μποζάς του περιέχει αλκοόλ. Σερβίρεται με στραγάλια και κανέλα. Το θυμάμαι να βρίσκεται σε μπουκάλια στα σούπερ μάρκετ και να μην καταλαβαίνω διόλου το περιεχόμενο τους, αλλά ο ήρωας του βιβλίου που είναι πλανόδιος πωλητής και περιφέρεται στα σοκάκια και στις γειτονιές της πόλης φωνάζοντας μποοζαά όταν δοκίμασε αυτό που πωλείται σε μπουκάλι του φάνηκε σαν χαλασμένο. Αν ήμουν εκεί όταν διάβαζα την ιστορία του, σίγουρα θα είχα επιδιώξει να πιω μποζά κι όχι εκείνο που πωλείται στο σούπερ μάρκετ, θα είχα αναζητήσει το αυθεντικό στη συνοικία Βεφά στο Εμίνονου, θα το είχα δοκιμάσει κι ας μην μου άρεσε όσο το αϊράνι ή το σαλέπι ή φυσικά το εξαιρετικό τσάι τους.


Ο Μεβλούτ αφήνει το χωριό το 1969 και μαζί με τον πατέρα του εγκαθίσταντο στην Ιστανμπούλ (λίγο μετά δηλαδή από όταν έφυγε ο δικός μου πατέρας από την Πόλη). Πηγαίνει σχολείο και πλάι στον πατέρα του μαθαίνει την τέχνη του πλανόδιου πωλητή πουλώντας αρχικά γιαούρτι και στη συνέχεια μποζά. Στο γάμο του ξάδελφού του ερωτεύεται δύο μαύρα μάτια που για μόνο μια στιγμή συνάντησε τυχαία. Επί τρία χρόνια της γράφει γράμματα κι όταν τελειώνει το στρατιωτικό αποφασίζει να κλέψει το κορίτσι που είχε ερωτευτεί. Έχοντας παραπλανηθεί από τον ξάδερφό του κλέβει λάθος κορίτσι, τη μεγαλύτερη αδερφή της, αλλά χωρίς να τον πολυαπασχολεί κάνει έναν ευτυχισμένο γάμο και δύο όμορφες κόρες. Αλλάζει διάφορα επαγγέλματα αλλά πάντα στο τέλος κάθε ημέρας επιλέγει να βγει στους δρόμους για να πουλήσει τον μποζά του και να συνομιλήσει με τους κατοίκους και τις γειτονιές της Πόλης και τελικά για να συνομιλήσει με τον ίδιο του τον εαυτό. Γύρω από αυτήν την κεντρική ιστορία, πολλοί άνθρωποι εμπλέκονται σε αυτό το πολυσέλιδο μυθιστόρημα με την πολυπρόσωπη αφήγηση. Παρουσιάζονται καλοί και κακοί άντρες, είτε πονηροί είτε ζηλιάρηδες, είτε εθνικιστές είτε κομουνιστές, γυναίκες με μαντίλα και χωρίς, είτε που καπνίζουν και πίνουν αλκοόλ είτε που μένουν σπίτι και υπηρετούν τις οικογένειές τους. Εντέλει παρουσιάζονται πολλοί χαρακτήρες, αλλά περισσότερο από όλα παρουσιάζονται οι συνήθειες των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης, οι γειτονιές και η ιστορία τους, οι πάντα έντονες πολιτικές καταστάσεις και οι επιπτώσεις τους και κυρίως το επάγγελμα του πλανόδιου πωλητή.

Για άλλη μια φορά άργησα πολύ να πάρω την απόφαση να ξεκινήσω την ανάγνωση ενός βιβλίου 700 σελίδων αλλά αφού το ξεκίνησα δεν το μετάνιωσα, εν αντιθέσει θεώρησα ότι έκανα μία καλή αγορά που με συντρόφευσε για πολλές ημέρες. Είναι το δεύτερο βιβλίο του Παμούκ που διαβάζω και θα ήθελα πολύ να διαβάσω το "Χιόνι" ή το "Με λένε κόκκινο" γι' αυτό αν κάποιος επιθυμεί ανταλλαγή είμαι στη διάθεσή του, είμαι ανοιχτή βέβαια και σε άλλες προτάσεις βιβλίων ανταλλαγής με σχετικό θέμα.

Τετάρτη, 8 Φεβρουαρίου 2017

Η καθημερινότητα ενός καταλογογράφου

Ήρθε η ώρα να ταξιδέψουμε διαδικτυακώς σε βιβλιοθήκες του εξωτερικού και να γνωρίσουμε εκ των έσω την εργασία του βιβλιοθηκονόμου. Ο βιβλιοθηκονόμος Φώτης Μυστακόπουλος απόφοιτος του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης εργάζεται σε ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη της Αγγλίας και του ζήτησα να μοιραστεί μαζί μας την εμπειρία. Τον ευχαριστώ θερμά τόσο για το κείμενο όσο και για τις υπέροχες φωτογραφίες!
Φύγαμε για Σαουθάμπτον....


Εικόνα 1: Το πανεπιστήμιο του Solent μια ηλιόλουστη μέρα
Αισθάνομαι ιδιαίτερα τυχερός που βρήκα αυτή τη δουλειά στην ομάδα καταλογογράφησης στο Southampton Solent University. Τυχερός κυρίως για τον τρόπο που μου συμπεριφέρονται και για το περιβάλλον εργασίας που μου δίνει την δυνατότητα να κάνω αυτό που σπούδασα. Το Southampton Solent University πήρε το τίτλο του πανεπιστημίου το 2005. Ορίστε μερικές φωτογραφίες από το νεόχτιστο κτίριο που ονομάζεται The Spark και χτίστηκε για να αναβαθμίσει το επίπεδο του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος που συναντούν φοιτητές και καθηγητές.


Εικόνα 2: Άποψη του καινούριου εκπαιδευτικού κτιρίου

Εικόνα 3: Το εσωτερικό μέρος της κόκκινης αίθουσας στη μέση του κτιρίου

Εικόνα 4: Αίθουσα Palmerston. Η αρχιτεκτονική της αίθουσας είναι βασισμένη στο πανεπιστήμιο του Harvard
Το Southampton Solent University νωρίτερα είχε διαφορετική υπόσταση και όχι ανώτατου ιδρύματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στην Αγγλία η δημιουργία ενός πανεπιστημίου είναι μια διαδικασία ετών και περιλαμβάνει τη σύμπτυξη διαφορετικών μικρότερων ινστιτούτων. Σήμερα το πανεπιστήμιο του Solent εξυπηρετεί περίπου 11.000 φοιτητές, προσφέροντας πτυχία σε διάφορους τομείς που υπάγονται στις εξής πέντε σχολές:
  • School of Fashion, Art and Design
  • School of Business, Law and Communication
  • School of Maritime Science and Engineering 
  • School of Media Arts and Technology
  • School of Sport, Health and Social Sciences.
Στην Αγγλία υπάρχουν διάφορα επαγγελματικά στάδια και ένα πτυχίο από μόνο του δεν σου εγγυάται εργασία. Συνήθως για να αναρριχηθείς θα χρειαστείς εργασιακή εμπειρία. Δεν το λέω σαν αρνητικό. Για παράδειγμα η δουλειά η οποία βρήκα δεν ζητούσε απαραίτητα πτυχίο βιβλιοθηκονόμου. Κυρίως ζητούσε κατανόηση της φύσης των υπηρεσιών μιας σύγχρονης βιβλιοθήκης και την εν δυνάμει κατανόηση των απαιτήσεων της καταλογογράφησης. Σαφώς λοιπόν οι γνώσεις που είχα από το πτυχίο έπαιξαν ρόλο στο να αυξήσω τις πιθανότητες μου να προσληφθώ. Ξεκίνησα λοιπόν την επαγγελματική μου ζωή το Δεκέμβριο του 2014 ως Library Assistant.

Οι θέσεις εργασίας σε μία βιβλιοθήκη βαθμονομούνται ανάλογα με το τι καθήκοντα έχει ο καθένας. Επειδή το πόστο μου συγκεντρώνει λιγότερη βαρύτητα στη λήψη αποφάσεων και επικεντρώνεται περισσότερο στην εκτέλεση καθηκόντων, γι' αυτό βαθμονομείται στο επίπεδο του Library Assistant. Όπως μου αποκάλυψε αργότερα ο μάνατζερ, το πτυχίο μου τους ενθάρρυνε διότι θα μπορούσα να βοηθήσω σε περισσότερους από έναν τομείς. Όσο προστίθενται καθήκοντα και αυξάνεται και η υπευθυνότητα του πόστου τότε αλλάζει και ο τίτλος και ο μισθός φυσικά. Για παράδειγμα ο μάνατζερ μου φέρει τον τίτλο Cataloguing and Metadata Librarian, έχει πτυχίο στη Βιβλιοθηκονομία από πανεπιστήμιο της Αιθιοπίας, μεταπτυχιακό στις ψηφιακές βιβλιοθήκες χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση και διδακτορικό από το πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ επάνω στα μεταδεδομένα ψηφιακών βιβλιοθηκών. Η έρευνά του βραβεύτηκε ως η πιο καινοτόμα έρευνα από την IFLA.  

Η Βιβλιοθήκη στην οποία δουλεύω αποτελείται από διάφορες ομάδες και η κάθε ομάδα αποτελείται από 2 με 5 άτομα. Για παράδειγμα, η ομάδα της καταλογογράφησης αποτελείται από τρία άτομα, ενώ η ευρύτερη ομάδα απόκτησης υλικού από άλλα τρία και υπάρχουν ακόμη τρία άτομα που εργάζονται στις ηλεκτρονικές πηγές, στα έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Συνολικά η Βιβλιοθήκη απασχολεί περισσότερα από 40 άτομα (ο ακριβής αριθμός μου διαφεύγει), προσφέρει πρόσβαση σε περισσότερα από 130.000 τεκμήρια και αυτά είναι μόνο τα έντυπα και ψηφιακά βιβλία. Επίσης, προσφέρει πρόσβαση σε περίπου 200 βάσεις δεδομένων και πολλές χιλιάδες ψηφιακά επιστημονικά περιοδικά. Το κόστος της πρόσβασης το διαχειρίζεται και το διαπραγματεύεται η Βιβλιοθήκη. 

Επιστροφή στα προσωπικά. Το συμβόλαιο μου είναι αορίστου χρόνο και κατά κανόνα δουλεύω σε μορφή πλήρους απασχόλησης (37 ώρες την εβδομάδα). Αυτό σημαίνει γύρω στις 7 ώρες και 40 λεπτά και μια ώρα απλήρωτο διάλειμμα για μεσημεριανό ημερησίως. Σε γενικές γραμμές πρέπει να βρίσκομαι στη Βιβλιοθήκη γύρω στις 9 και να φεύγω γύρω στις 5. Αυτό φυσικά εξαρτάται από πολλές παραμέτρους. Αν έχω κάποιο meeting ή οποιαδήποτε άλλη υποχρέωση πρέπει να είμαι στη δουλειά μια συγκεκριμένη ώρα. 

Κατά βάση καταλογογραφώ βιβλία, έντυπα και ψηφιακά, στο σύστημα Aleph χρησιμοποιώντας MARC21 και το μοντέλο Resource Description Access που ανταποκρίνεται στην εξέλιξη της τεχνολογίας σε αντίθεση με τους AACR2 που χρησιμοποιούν κυρίως οι ελληνικές βιβλιοθήκες και πολλές άλλες αγγλικές ακαδημαϊκές και μη. Η κάθε βιβλιοθήκη επιλέγει σε τι βάθος θα κάνει καταλογογράφηση. Στην δική μου περίπτωση αν και εισάγουμε βιβλιογραφικά δεδομένα από βάσεις δεδομένων, διαμορφώνουμε μετέπειτα την βιβλιογραφική εγγραφή ανάλογα με τους κανόνες που έχουμε θεσπίσει. Το μοντέλο RDA διαφοροποιείται σε μεγάλο βαθμό από τους AACR2 και δίνει την δυνατότητα στον καταλογογράφο να εμβαθύνει στην καταλογογράφηση και ως εκ τούτου σαν ομάδα έχουμε αποφασίσει για κάθε πεδίο τι πληροφορίες ψάχνουμε και αυτό καθορίζει την δουλειά που κάνουμε καθημερινώς. Επίσης σαν ομάδα είμαστε υπεύθυνοι για την ταξινόμηση των τεκμηρίων. Η βιβλιοθήκη χρησιμοποιεί το σύστημα Dewey και η ταξινόμηση γίνεται σύμφωνα με την τελευταία έκδοση (DDC23). 

Εικόνα 5: Μια από τις δουλειές του καταλογογράφου είναι και η απόσυρση υλικού
Φυσικά, την ίδια στιγμή είμαστε συνεχώς σε αναζήτηση απαντήσεων και λύσεων προβλημάτων. Σαν ομάδα καταλογογράφησης είμαστε υπεύθυνοι για την εικόνα του online καταλόγου της Βιβλιοθήκης και ό,τι απορίες έχουν οι συνάδελφοι για μία βιβλιογραφική εγγραφή θα επικοινωνήσουν με εμάς για να βρούμε τι πρόβλημα υπάρχει. 

Η ομάδα της καταλογογράφησης υπάγεται στην ομάδα απόκτησης υλικού και πρόσβασης. Αξίζει να αναφέρω ότι για την ανάπτυξη και τη διαχείριση της συλλογής υπάρχει ένας βιβλιοθηκονόμος υπεύθυνος για την κάθε σχολή που υπάγεται στο πανεπιστήμιο. Αυτό τον καιρό έχουμε 6 Information Librarians για 5 σχολές. Επομένως, αν οι φοιτητές θέλουν συγκεκριμένη βοήθεια για να εντοπίσουν συγκεκριμένο υλικό, ειδικά για εργασίες, πρέπει να απευθυνθούν στο ειδικό προσωπικό. Σημειωτέο ότι για να έχει κάποιος αυτό το πόστο πρέπει να έχει πτυχίο και εκπαίδευση βιβλιοθηκονόμου είτε σε προπτυχιακό είτε σε μεταπτυχιακό επίπεδο. 

Επιπροσθέτως, για να σας δώσω μία καλύτερη εικόνα των ομάδων που μπορεί να δουλέψει κανείς σε ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη σας τις αναφέρω: 
  • Ομάδα δανεισμού 
  • Ομάδα απόκτησης υλικού 
  • Ομάδα Καταλογογράφησης/ μεταδεδομένων 
  • Ομάδα εξυπηρέτησης κοινού
  • Θεματικός βιβλιοθηκονόμος 
  • Ομάδα διαδανεισμού 
  • Ομάδα έρευνας και υποστήριξης Ιδρυματικού Καταθετηρίου.
Παράλληλα όμως η Βιβλιοθήκη εφαρμόζει πολλαπλά projects και το κλίμα που επικρατεί ενθαρρύνει τη συνεργατικότητα εντός της Βιβλιοθήκης και επομένως μπορώ να δηλώνω συμμετοχή και να αναλαμβάνω ευθύνες. Ένα παράδειγμα project είναι η εβδομάδα του Σεπτεμβρίου που έρχονται νέοι φοιτητές (γνωστή ως και Welcome Week), η Βιβλιοθήκη έχει το ρόλο να εισάγει τους φοιτητές στις υπηρεσίες της. Με αυτό τον στόχο δημιουργήθηκε το project Hello Library κατά το οποίο δημιουργήσαμε χάρτες με τους 4 ορόφους της Βιβλιοθήκης, αναλύοντας τη θεματολογία της συλλογής και ποιοι βιβλιοθηκονόμοι είναι υπεύθυνοι για τα ανάλογα θέματα. Έπειτα στήνεται ένα «περίπτερο» σε κάποιο εμφανές σημείο στην είσοδο της Βιβλιοθήκης το οποίο στελεχώνεται από το προσωπικό με ένα προγραμματισμένο τρόπο. 

Εγώ και ο Dan χαρούμενοι επί τω έργω...


Εικόνα 6: Project Hello Library
Κατά τη διάρκεια λοιπόν της Εβδομάδας Υποδοχής προσφέρουμε τη δυνατότητα στους φοιτητές να μιλήσουν στο προσωπικό και με αυτό τον τρόπο σιγουρεύουμε ότι οι φοιτητές γνωρίζουν γιατί είναι σημαντική η Βιβλιοθήκη και οι υπηρεσίες της και πως αυτές χρησιμοποιούνται. 

Φυσικά οι δράσεις μας δεν σταματούν εκεί. Σύμφωνα με τις τάσεις της εποχής, για να διατηρείται ανοιχτή η επικοινωνία με τους χρήστες αποφασίστηκε να επεκταθούμε στα κοινωνικά δίκτυα. Σε συνεργασία λοιπόν με μερικούς συναδέλφους έχουμε αναλάβει την αντιπροσώπευση της Βιβλιοθήκης στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργώντας σελίδα στο Facebook, λογαριασμό στο Twitter και το Instagram και τέλος κανάλι στο YouTube. Έχουμε συνολικά περισσότερους από 1.500 φίλους σε όλα αυτά τα κοινωνικά δίκτυα και επιπλέον έχουμε και μασκότ στη Βιβλιοθήκη. Ονομάζεται Bamboo και είναι ένα πολύ φιλικό Panda που όλο μπλέκει σε προβλήματα και μαθαίνει πώς να χρησιμοποιεί τη Βιβλιοθήκη παράλληλα με τους φοιτητές. Και φυσικά βασίζουμε τις αναρτήσεις μας σε εκτενής βιβλιογραφία.


Εικόνα 7: The Library Social Media Group
Βέβαια, από βιβλιοθήκη σε βιβλιοθήκη ο τρόπος που είναι δομημένες οι ομάδες διαφέρουν. Οι βιβλιοθήκες έχουν την ανεξαρτησία να χτίσουν τις υπηρεσίες όπως κρίνουν οι ίδιες ανάλογα με τον προϋπολογισμό και τους χρήστες της. 

Η ακαδημαϊκή Βιβλιοθήκη στην οποία εργάζομαι απαρτίζεται από χώρους που ανταποκρίνονται στις διάφορες ανάγκες των χρηστών της, όπως: χώροι ομαδικής εργασίας όπου επιτρέπεται η ομιλία, χώροι ατομικοί, χώροι εξοπλισμένοι με ειδική τεχνολογία (όπως ένα δωμάτιο με λογισμικό και μηχανήματα υποστήριξης ατόμων με προβλήματα όρασης, κινητικότητας κλπ.) και φυσικά χώρος ειδικά αφιερωμένος στην παροχή υπολογιστών. Συνολικά η Βιβλιοθήκη μπορεί ημερησίως να φιλοξενήσει έως και 1.400 χρήστες διότι τόσες είναι θέσεις που μπορεί να βρει κανείς. Από τις 1.400 θέσεις οι 250 είναι εξοπλισμένες με κάποιου είδους υπολογιστή.


Εικόνα 8: Χώροι ομαδικής εργασίας εξοπλισμένοι με οθόνες και θέσεις υποδοχής λάπτοπ

Εικόνα 9: Όροφος στον οποίο επιτρέπεται η συνομιλία και η συνεργασία μεταξύ φοιτητών
Η Βιβλιοθήκη παρέχει τον εξοπλισμό και σε συνεργασία με προσωπικό του πανεπιστημίου, εγκαθίστανται λογισμικά που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των φοιτητών, όπως Microsoft Office, Photoshop, Adobe InDesign, AutoCAD ή και πιο εξειδικευμένο από αυτά. Η πρόσβαση στο ίντερνετ δεν επιβλέπεται και δεν περιορίζεται. Ακόμη, προσφέρουμε 40 φορητούς υπολογιστές προς δανεισμό για να μπορούν οι φοιτητές να δουλεύουν από όπου θέλουν.


Εικόνα 10: Η βιβλιοθήκη παρέχει Macs, Windows PC και Dell laptops για να καλύψει τις απαιτήσεις των φοιτητών για πρόσβαση στην τεχνολογία
Σε συγκεκριμένες περιόδους η Βιβλιοθήκη παραμένει ανοιχτή για 24 ώρες όλες τις ημέρες της εβδομάδας με τη βοήθεια προσωπικού ασφαλείας και όχι βιβλιοθηκονόμων. Φυσικά υπάρχουν αυτοματοποιημένα συστήματα από τα οποία οι φοιτητές μπορούν να δανείζονται βιβλία και φορητούς υπολογιστές όπως προ είπα. Όλα αυτά με την χρήση της φοιτητικής κάρτας.


Εικόνα 11: Μηχανήματα αυτόματα δανεισμού και επιστροφής βιβλίων. Απαραίτητα για την 24ωρη λειτουργία της βιβλιοθήκης

Η ουσία αυτών που κάνουμε στη Βιβλιοθήκη του Solent είναι η σωστή εξυπηρέτηση του κοινού, η συνεχής ανάδειξη της συλλογής και η εκπαίδευση των χρηστών ώστε να γίνουν ανεξάρτητοι χρήστες (independent learners) και να μπορούν να διαλέγουν με κριτική σκέψη ποιες πληροφορίες χρειάζονται.

Για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα για τη Βιβλιοθήκη μπορεί να το κάνει μέσω των κοινωνικών δικτύων που αναφέρθηκαν παραπάνω και τα όποια σχόλια (θετικά ή αρνητικά) πάντα καλοδεχούμενα.